Het is een vraag die ik regelmatig krijg van paardenhouders: wat doe jij eigenlijk anders dan een hoefsmid? En: waarom zou ik voor een natuurlijk bekapper kiezen als mijn paard al jaren prima loopt op ijzers? Het zijn eerlijke vragen, en ze verdienen een eerlijk antwoord. Geen zwart-witverhaal, maar een heldere vergelijking van twee benaderingen, met respect voor het vakmanschap van de hoefsmid en een duidelijk standpunt over wat de wetenschap ons leert over hoefgezondheid op de lange termijn.

Want laat ik vooropstellen: een goede hoefsmid is een vakman. Het beslaan van een paard vereist jaren opleiding, kennis van anatomie en biomechanica, en een scherp oog voor afwijkingen. Dat verdient respect. Tegelijkertijd laat het wetenschappelijk onderzoek van de afgelopen decennia zien dat het hoefijzer, hoe vakkundig ook aangebracht, structurele gevolgen heeft voor de gezondheid van de hoef die we niet langer kunnen negeren.

Twee benaderingen, twee uitgangspunten

Het fundamentele verschil tussen een traditionele hoefsmid en een natuurlijk bekapper zit niet in het gereedschap of de techniek, maar in het uitgangspunt. De traditionele hoefsmid werkt vanuit de vraag: hoe houd ik dit paard zo goed mogelijk inzetbaar, nu en op korte termijn? De natuurlijk bekapper werkt vanuit de vraag: wat heeft de hoef nodig om zo gezond mogelijk te functioneren, gebaseerd op zijn evolutionaire ontwerp?

Dit onderscheid klinkt misschien abstract, maar het heeft zeer concrete gevolgen voor de hoef. Om dat te begrijpen, is het nuttig om te kijken naar wat wetenschappelijk onderzoek over hoefijzers heeft aangetoond.

Wat de wetenschap zegt over hoefijzers

Het onderzoek naar de effecten van hoefijzers op de gezondheid van de hoef heeft een lange geschiedenis, en de bevindingen zijn consequent. Luca Bein concludeerde in zijn proefschrift uit 1983 dat de hoeven van een traditioneel beslagen paard 60 tot 80% minder schokken absorberen dan de natuurlijke hoef, en dat een beslagen hoef drie keer hardere schokken heeft te verduren dan een onbeslagen paard in draf.

Dat is een ingrijpende bevinding. Een blote hoef is in staat een klap van circa 1000 kg op te vangen door zijn elasticiteit. Een beslagen hoef is echter vastgenageld, waardoor driekwart van de schokabsorptie verloren gaat. De botten, gewrichten en pezen in de benen moeten dit opvangen, wat meer slijtage geeft op de gewrichten en meer klappen op de pezen.

Een ander belangrijk onderzoek komt van DVM Zierold, die in 1910 onder Professor Lungwitz de lederhuid van beslagen en nooit beslagen paarden vergeleek. Hij ontdekte dat de kwaliteit van de structuur in de lederhuid van beslagen paarden minder stabiel is dan die van de onbeslagen paarden, wat onder andere een bevorderende factor is voor laminitis. En: hij bewees dat elk ijzer, hoe het ook wordt toegepast, er onvermijdelijk verantwoordelijk voor is dat een hoef jaar na jaar samenknijpt.

Deze bevindingen staan niet op zichzelf. Uit een groot gezondheidsonderzoek bij paarden door paardenarts Tomas G. Teskey bleek dat 85% van de onderzochte paarden met een peesblessure en/of fractuur aan het achterbeen op ijzers liep, terwijl maar 48% van de paarden in het onderzoek überhaupt op ijzers liep. Dit wijst op een significant verhoogd blessurerisico bij beslagen paarden.

Wat de wilde mustang ons leert

De basis van de natuurlijke bekapping ligt in het onderzoek naar wilde paarden, in het bijzonder het pionierswerk van Jaime Jackson in het Amerikaanse Great Basin. Tot de ontsteltenis van de onderzoekers bleek de hoefvorm en het gebruik van de hoef bij wilde paarden totaal anders dan wat men altijd had aangenomen. Bij alle onderzochte paarden was de vorm van de hoeven hetzelfde, maar beslist anders dan het model dat we bij gedomesticeerde paarden nastreven.

Interessant was dat alle wilde paarden op de zool en straal liepen, en de hoefwand hoofdzakelijk voor de bescherming rondom diende. Aandoeningen als brokkelhoeven, naviculair syndroom en andere hoefziekten kwamen bij geen van de paarden voor, zelfs niet bij de kadavers die men vond. Paarden in de natuur gaan wel dood, maar doorgaans niet aan hoefproblemen.

De vervolgvraag was: wat zou er gebeuren als gedomesticeerde paarden dezelfde hoefvorm en levenswijze kregen als hun wilde soortgenoten? Tot vreugde van de onderzoekers ontdekten zij dat de hoeven dan na verloop van tijd even gezond en slijtvast werden als die van wilde paarden. Het bleek dat alle paarden na een overgangsperiode zonder ijzers konden lopen, en dat ziekten als naviculair syndroom en hoefbevangenheid konden worden teruggedrongen.

Wanneer zijn hoefijzers wél op zijn plaats?

Eerlijkheid vereist dat ik ook dit benoem: er zijn situaties waarbij hoefijzers of andere vormen van hoefbescherming gerechtvaardigd zijn. Bij medische indicaties, zoals ernstige hoefbevangenheid of zoollederhuidontsteking, kan beslag tijdelijk verlichting bieden. Ook bij paarden die intensief worden ingezet op harde of scherpe ondergronden waarvoor hun hoeven nog niet getraind zijn, kan tijdelijke bescherming zinvol zijn.

Het verschil met mijn benadering is de intentie: hoefbescherming als tijdelijke steun terwijl de hoef zich aanpast en herstelt, in plaats van als permanente oplossing die het onderliggende probleem onzichtbaar maakt. Een gezonde paardenhoef past zich aan zijn leefomgeving aan en zal goed functioneren in de omstandigheden waaraan de hoef het meest wordt blootgesteld. Het doel is altijd een hoef die zichzelf kan dragen.

De toekomst: van hoefsmid naar hoefgezondheidsspecialist

De tegenstelling tussen hoefsmid en natuurlijk bekapper is naar mijn mening geen onoverbrugbare kloof. Barefoot heeft zich de laatste jaren ontwikkeld van alternatief naar steeds meer mainstream. Steeds meer paardeneigenaren staan open voor nieuwe visies en zetten natuurlijkere methoden in om de gezondheid van het paard en de hoef te verbeteren.

Het beroep van hoefsmid kan en moet in de toekomst veranderen tot het vak van hoefgezondheidsspecialist die met zijn bekapping de natuurlijke slijtage van de hoef nabootst. Het streven zal niet langer uitsluitend de directe bruikbaarheid van het paard zijn, maar de optimale gezondheid en genezing van de hoef. Adviseren over voeding, mineralen, huisvesting en het aanmeten van hoefschoenen zal daartoe behoren. Dat is een ontwikkeling waar ik van harte achter sta.

Wat betekent dit voor jouw paard?

Als je overweegt om de overstap te maken van traditioneel beslag naar natuurlijk bekappen, zijn dit de stappen die ik aanbeveel:

• Laat de huidige toestand van de hoeven beoordelen door een ervaren natuurlijk bekapper voordat je de ijzers verwijdert.
• Zorg dat de leefomstandigheden kloppen: voldoende beweging, gevarieerde ondergrond en een gebalanceerd rantsoen zijn de voorwaarden voor een succesvolle overgang.
• Reken op een overgangsperiode van drie tot twaalf maanden, afhankelijk van de conditie van de hoeven en de leefomstandigheden.
• Gebruik hoefschoenen als tijdelijke bescherming bij uitritten op harde ondergrond tijdens de overgangsperiode.
• Plan bekapbeurten elke vier tot zes weken, frequenter dan bij een hoefsmid, omdat de trim nauwkeuriger wordt bijgehouden zonder het corrigerende effect van een ijzer.
• Overleg bij twijfel altijd met je dierenarts, zeker als je paard een medische voorgeschiedenis heeft.

Een paard dat jarenlang goed heeft gelopen op ijzers, kan in de meeste gevallen ook zonder. Het vraagt alleen tijd, kennis en de juiste omstandigheden om die overgang goed te begeleiden.